Oryginalny artykuł naukowy

The Just Law and its Evaluation in Legal and Political Thought and Practice in Pre-constitutional Europe (up to the 18th Century). General Remarks

2025, 108, Numer 1

Marek Wąsowicz

DOI

10.31338/2544-3135.si.2025-108.7

Data publikacji

19.12.2025

Model publikowania

Rodzaj licencji

Dziedzina

Dziedzina nauk społecznych

Dyscyplina

nauki prawne

Klasyfikacja

Język publikacji

Angielski

Pliki do pobrania

PDF 530 KB

Artykuł

Liczba wyświetleń:28

Liczba pobrań:11

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Zobacz mapę pobrań

Abstrakt

The question about a good, equitable and just law has been posed for centuries. It concerned the investigation of the essence of the law itself as well as the quest for a measure with which to evaluate the law, and finally the indication of institutions to carry out such an evaluation and the determination of its possible consequences in the event of a negative outcome. Today, in many countries, this is the domain of the judiciary, with constitutional norms being the criterion for evaluation. The adoption of such an arrangement is associated with the recognition of the supremacy of the constitution as a legal act. Institutional forms of examining the constitutionality of statutes, as well as the compliance of the actions of the executive power with the provisions of statutes, did not develop on a larger scale until the end of the 19th century and grew out of the tradition of judicial review on the one hand, and the concept of the Rechtsstaat on the other. However, the road leading to the solutions adopted at that time was long and it is worth tracing back. This article will present the main directions of solutions starting from antiquity and ending at the end of the 18th century, when the doctrinal background for the political structures introduced from the 19th century onwards had already developed. We describe the consequences of the Greek belief that the law is good by definition, Roman tradition that the law is the measure to solve the practical cases, the Middle Age’s dispute on the nature of the king’s legislation power defined by two formulas from Digesta, princeps legibus solutus and princeps legibus alligatus est. Finally we present the thought of Edward Coke, chief justice of Westminster Courts, on the supremacy of the common law, particularly expressed in Bohnam case (1610), and the activity of French parlements (supreme courts), in XVI-XVIII centuries, as the roots of judicial review procedure and the Rechtsstaat concept.

Słowa kluczowe:

Bibliografia

Abraham HJ, Judicial Process. An Introductory Analysis of the Courts of the United States, England and France, Oxford University Press, New York 1980

Arystoteles, Retoryka, Wyd. Nauk. PWN, Warszawa 2008

Arystoteles, Etyka nikomachejska, Wyd. Nauk. PWN, Warszawa 2008

The Athenian Ephebic Oath, The Classical Journal, 1918, 13 (7)

Baker JH, An Introduction to English Legal History, Butterworths, London 1979

Baszkiewicz J, Myśl polityczna wieków średnich, Wyd. Pozn., Poznań 2009

Baszkiewicz J, Wójtowicz A, ‛Z zagadnień ideologii ustawodawczej wieków średnich’, Czasopismo Prawno-Historyczne, Vol XXVI 1974 (1) DOI: 10.14746/cph.1974.26.1.2

Beck JM, The Constitution of the United States, Whitefish, MA: Kessinger Publishing, 2010

Berger R, ‘Doctor Bonham’s Case: Statutory Constitution or Constitutional Theory?’, University of Pennsylvania Law Review, 117 (4), 1969 DOI: 10.2307/3310864

Bertozzo M, Le 3 novembre 1790. La mise au pas des juges sous la Revolution: de la vacance indéterminée à l’abolition des Parlements d’Ancien Régime, Revue générale du droit, 2015, No 22827

Blackstone W, Commentaries to the Laws in England Bowen CD, The Lion and the Throne, Hamish Hamilton, London 1957

Bryk A, The Origins of Constitutional Government. Higher Law and the Sources of Judicial Review, Wyd. Uniw. Jagiel., Kraków 1999

Canning J, Ideas of Power in the Middle Ages, 1296-1417, Cambridge University Press 2011 DOI: 10.1017/CBO9780511984532

Cicero, O prawach, Wyd. Antyk, Kęty 1999

Cicero, The Speech in Defence of Aulus Cluentus Habitus, LIII, in The Speeches of Cicero, Harvard University Press, Cambridge, MA 1927

Ciceron, Discours, Vol II, Societe d’Edition les Belles Lettres, Paris 1938

Cornette J, L’affirmation de l’Etat absolu (1492-1652), Hachette Supérieure, Paris 2012

Demostenes, Przeciw Timokratesowi, Wrocław 1991

Dębiński A, ‛Wiedza o prawie w ujęciu Izydora z Sewilli’, Studia Prawnicze KUL, 2022, 1(89) DOI: 10.31743/sp.13221

Digesta Iustiniani, Poligrafia Salezjańska, Kraków 2015

Dixon S, ‛Breaking the Law to Do the Right Thing: The Gradual Erosion of the Voconian Law in Ancient Rome’, Adelaide Law Review 1985 Vol 9(4)

Frycz-Modrzewski A, De Republica emendanda, in Dzieła wszystkie, Vol I, Warszawa 1953

Fukuyama F, Historia ładu politycznego. Od czasów przedludzkich do rewolucji francuskiej, Wyd. Rebis, Poznań 2012 DOI: 10.15804/athena.2012.35.17

Gaius, Instytucje, PWN, Warszawa 1982

Grzybowski K, Historia doktryn politycznych i prawnych. Od państwa niewolniczego do rewolucyj burżuazyjnych, PWN, Warszawa 1967

Herodot, Dzieje, Czytelnik, Warszawa 2024

Hufteau YL, Le référé législatif et les pouvoirs du juge dans le silence de la loi, Paris 1965

Izdebski H, ‛Konstytucja Trzeciego Maja wśród konstytucji swojego wieku’, Państwo i Prawo 1991 (5)

św. Izydor z Sewilli, Sentencje, translated [into Polish] and edited by T Krynicka, Wyd. WAM, Kraków 2012

Kantorowicz E, The King’s Two Bodies. A Study in Medieval Political Theology, Princeton University Press 1997. [Polish edition: Dwa ciała króla. Studium ze średniowiecznej teologii politycznej, Wyd. Nauk. PWN, Warszawa 2007]

Kelly JM, A Short History of Western Legal Theory, Clarendon Press, Oxford 1992 [Polish edition: Historia zachodniej teorii prawa, Wyd. WAM Kraków 2006]

Kinstler M, Ptak M (eds), Powszechna historia państwa i prawa. Wybór tekstów źródłowych, Wyd. U.Wr., Wrocław 1987

Klimaszewska A, ‛Ordonanse królewskie we Francji’, Czasopismo Prawno-Historyczne, 2017, 69 (2) DOI: 10.14746/cph.2017.2.3

Kuryłowicz M, ‛Prawo rzymskie. Historia, tradycja, współczesność’, UMCS, Lublin 2003

Laktancjusz, ‛Podstawy nauki Bożej’, Pisma starochrześcijańskich pisarzy, Vol LXXXIII, Wyd. Nauk. UKSW, Warszawa 2019

Levy E, ‛Natural Law in Roman Thought’, Studia et Documenta Historiae Iuris, 1949

Maroń G, ‘Wzorzec prawa w Etymologii św. Izydora z Sewilli jako przyczynek do rozważań nad cechami dobrego prawa’, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego, Seria Prawnicza 2009 (8)

Meier Ch, Powstanie polityczności u Greków, Wyd. Teologia Polityczna, Warszawa 2012

Mémoires du cardinal Richelieu, Paris 1907–1931

Modzelewski K, Barbarzyńska Europa, Wyd. Iskry, Warszawa 2004

A New EU Framework to Strengthen the Rule of Law, Communication from the Commission to the European Parliament and the Council, COM(2014) 158 final New York State Bar Association, Report of the Committee on the Duty of Courts to Refuse to Execute Statutes in Contravention of the Fundamental Law, Government Printing Office, Washington 1915

Pennington K, The Prince and the Law 1200–1600. Sovereignty and Rights in the Western Legal Tradition, University of California 1993. (Polish edition: Władca I prawo (1200–1600). Suwerenność monarchy a prawa poddanych w zachodnioeuropejskiej tradycji prawnej, Wyd. UW, Warszawa 2012) DOI: 10.31338/uw.9788323532415

Pickering D, The Statutes at Large, from the First Year of King Richard III to the Thirtyfirst Year of King Henry VIII, Cambridge 1763, Vol IV

Platon, Prawa, Biblioteka Klasyków Filozofii, Warszawa 1960

Reynolds S, Fiels and Vassals. The Medieval Evidence Reinterpreted, Oxford: Clarendon Press, 1994. (Polish edition: Lenna i wasale. Reinterpretacja średniowiecznych źródeł, Wyd. Marek Derewiecki, Kęty 2010) DOI: 10.1093/oso/9780198204589.001.0001

Romilly J de, La loi dans la pensée grecque des origines à Aristotle, Paris 1977

Saint-Bonnet F, ‛Le contrôle a posteriori: les parlements de l’Ancien Régime et la neutralisation de la loi’, Cahiers du Conseil Constututionnel, 2010 (28)

Stolicki D, ‛Recepcja orzecznictwa sir Edwarda Coke’a w brytyjskim i amerykańskim prawie konstytucyjnym – analiza porównawcza’, in R Kłosowicz and others (eds), Konstytucjonalizm, doktryny, partie polityczne: księga dedykowana Profesorowi Andrzejowi Ziębie, Wyd. Uniw. Jagiell., Kraków 2016

Swann J, ‛Un monarque qui veut «régner par les lois»: le Parlement de Paris et le roi dans la France de Louis XV’, Revue d’histoire politique, 2011 (15) DOI: 10.3917/parl.015.0044

Szlachta B, Konstytucjonalizm czy absolutyzm. Szkice z francuskiej myśli politycznej XVI wieku, Księg. Akademicka, Kraków 2005

Tocqueville A de, Dawny ustrój i rewolucja, Wyd. Znak, Warszawa-Kraków 1994

św. Tomasz z Akwinu, Suma teologiczna, Katolicki Ośrodek Wydawniczy “Veritas”, Londyn, Vol XIII Prawo, 1985, Vol XVIII Sprawiedliwość, 1970

Tukidydes, Wojna peloponeska, Czytelnik, Warszawa 2023

Waele M de, ‛Une question de confiance? Le parlement de Paris et Henri IV, 1589–1599᾿, Thèse de doctorat, Mc Gill University, Montreal 1995

Wąsowicz M, Prawo i obywatel. Rzecz o historyczno-prawnych korzeniach europejskiego standardu ustrojowego, Wyd. Nauk. Scholar, Warszawa 2015

Węcowski M, Tu jest Grecja. Antyk na nasze czasy. Wyd. Iskry, Warszawa 2023

Wołodkiewicz W, ‛Lex retro non agit. Sformułowanie w polskiej doktrynie prawniczej’, Zesz. Prawn. UKSW 1 (2001) DOI: 10.21697/zp.2001.1.06

Zabłocki J, Tarwacka A, Publiczne prawo rzymskie, Wyd. Liber, Warszawa 2005